مرکز تلفن تحت شبکه (IP-PBX) چیست؟ راهنمای کامل سانترال تحت شبکه

سانترال‌های آنالوگ سال‌ها ستون ارتباط تلفنی سازمان‌ها بودند؛ ولی هر داخلی جدید یعنی سیم‌کشی تازه، هر شعبه یعنی سانترال جدا و هر قابلیت تازه یعنی کارت و هزینهٔ بیشتر. مرکز تلفن تحت شبکه همین کار را روی شبکهٔ کامپیوتری انجام می‌دهد و تلفن سازمان را به یک نرم‌افزار قابل مدیریت تبدیل می‌کند. در این راهنما توضیح می‌دهیم IP-PBX چیست، چطور کار می‌کند، چه انواعی دارد، برای اتصال به خطوط شهری چه تجهیزاتی لازم است و پیش از خرید به چه نکاتی توجه کنید.

مرکز تلفن تحت شبکه (IP-PBX) چیست؟

IP-PBX مخفف Internet Protocol Private Branch Exchange است؛ یعنی مرکز تلفن داخلی سازمان که روی پروتکل اینترنت کار می‌کند. در فارسی به آن مرکز تلفن تحت شبکه، سانترال تحت شبکه، سانترال IP یا مرکز تلفن VoIP هم می‌گویند. وظیفهٔ آن همان وظیفهٔ سانترال است: برقراری تماس میان داخلی‌ها، اتصال داخلی‌ها به خطوط بیرونی، منوی گویا، انتقال و ضبط تماس. تفاوت در این است که صدا به‌صورت بسته‌های داده روی همان شبکه‌ای جابه‌جا می‌شود که کامپیوترهای سازمان از آن استفاده می‌کنند.

هستهٔ بیشتر مراکز تلفن تحت شبکه یک نرم‌افزار سوئیچ تلفنی است؛ رایج‌ترین آن‌ها Asterisk (استریسک) است که پایهٔ محصولاتی مثل FreePBX، PBXact سنگوما و Issabel است. برخی تولیدکنندگان مثل یستار هم سیستم‌عامل اختصاصی خود را دارند.

مرکز تلفن تحت شبکه در برابر سانترال آنالوگ

برای اتصال سانترال‌های موجود، مقاله‌های ارتباط ترانک سیپ با سانترال سنتی و ارتباط سانترال پاناسونیک با VoIP را ببینید.

IP-PBX چطور کار می‌کند؟

یک تماس ورودی از خط شهری تا گوشی کارمند، در مرکز تلفن تحت شبکه این مسیر را طی می‌کند:

تجهیزات این مسیر:

• سرور یا دستگاه مرکز تلفن: مغز سیستم که داخلی‌ها، خطوط و قوانین را مدیریت می‌کند.
• داخلی‌ها: تلفن IP، سافت‌فون روی کامپیوتر، اپلیکیشن موبایل، گوشی بی‌سیم DECT و حتی اسپیکر تحت شبکه برای پیجینگ.
• اتصال به خطوط بیرونی: گیت‌وی VoIP یا کارت تلفن برای خطوط آنالوگ، E1 و GSM؛ و SIP Trunk برای خط‌های اینترنتی و مخابرات.
• امنیت لبهٔ شبکه: SBC (Session Border Controller) میان مرکز تلفن و ترانک‌های بیرونی تا حملات و تماس‌های جعلی به سرور نرسد.

انواع مرکز تلفن تحت شبکه

اتصال IP-PBX به خطوط شهری و موبایل

مرکز تلفن تحت شبکه برای تماس با بیرون سازمان به یکی از این درگاه‌ها نیاز دارد:

• FXO: اتصال خطوط آنالوگ شهری به مرکز تلفن؛ از طریق گیت‌وی آنالوگ یا کارت آنالوگ.
• FXS: اتصال گوشی‌ها، فکس و دستگاه‌های آنالوگ قدیمی به مرکز تلفن؛ با گیت‌وی FXS یا آداپتور ATA.
• E1/PRI: خطوط دیجیتال ۳۰ کاناله برای حجم تماس بالا؛ با گیت‌وی دیجیتال.
• GSM/LTE: تماس از طریق سیم‌کارت برای کاهش هزینهٔ تماس با موبایل یا خط پشتیبان؛ با گیت‌وی GSM.
• SIP Trunk: خط تلفن اینترنتی یا خط SIP مخابرات، بدون سخت‌افزار واسط؛ راهنمای تنظیم SIP Trunk مخابرات روی FreePBX و تنظیم سیپ فون مخابرات در IP-PBX را ببینید.

قابلیت‌های رایج مرکز تلفن تحت شبکه

• منوی گویا (IVR) چندسطحی: خوشامدگویی و هدایت تماس‌گیرنده به واحد مناسب؛ پیام‌ها را می‌توان با تبدیل متن به گفتار (TTS) ساخت.
• صف و گروه زنگ: انتظار با موزیک و توزیع تماس به روش‌های مختلف مثل نوبتی یا هم‌زمان.
• ضبط مکالمه: ضبط همهٔ تماس‌ها یا فقط ورودی، خروجی و بازه‌های زمانی مشخص.
• کنفرانس، انتقال، پارک و دنبال‌کردن تماس روی موبایل.
• پست صوتی و فکس به ایمیل.
• محدودیت تماس خروجی برای هر داخلی و گزارش کامل تماس‌ها (CDR).
• اتصال به CRM و نرم‌افزارهای سازمان برای نمایش اطلاعات تماس‌گیرنده و ثبت خودکار تماس.

برای فهرست کامل‌تر معیارها، مقالهٔ مرکز تلفن خوب چه ویژگی‌هایی دارد؟ را بخوانید.

مرکز تلفن تحت شبکه یا مرکز تماس؟

IP-PBX برای برقراری و مدیریت تماس‌های سازمان طراحی شده است. اگر واحدی دارید که کارش پاسخ به مشتری است و باید زمان انتظار، کیفیت پاسخ و عملکرد هر کارشناس را بسنجید، به مرکز تماس نیاز دارید: صف هوشمند بر اساس مهارت، میز کار کارشناس با پروندهٔ مشتری، پایش لحظه‌ای، کمپین تماس و شاخص‌های عملکرد. مرکز تماس جایگزین مرکز تلفن نیست؛ روی همان زیرساخت سوار می‌شود. مقایسهٔ فنی را در تفاوت مرکز تلفن و مرکز تماس ببینید.

امنیت مرکز تلفن تحت شبکه

مرکز تلفنی که به اینترنت وصل است، هدف حمله است؛ رایج‌ترین آسیب، سوءاستفاده از ترانک برای تماس‌های بین‌المللی پرهزینه است. حداقل اقدامات:

• رمز قوی و متفاوت برای هر داخلی و پنل مدیریت، و بستن دسترسی پنل از بیرون شبکه.
• محدود کردن تماس بین‌المللی و تماس خروجی به داخلی‌هایی که واقعاً نیاز دارند.
• به‌روزرسانی منظم نرم‌افزار مرکز تلفن؛ برای FreePBX راهنمای به‌روزرسانی به نسخهٔ ۱۷ را ببینید.
• قرار دادن SBC یا دیوارهٔ آتش SIP در لبهٔ شبکه، به‌خصوص وقتی داخلی‌های دورکار یا SIP Trunk اینترنتی دارید.

جزئیات بیشتر در امنیت شبکه‌های VoIP.

پیش از خرید مرکز تلفن تحت شبکه

قیمت IP-PBX یک عدد ثابت نیست؛ این عوامل آن را تعیین می‌کنند و بهتر است پیش از گرفتن پیشنهاد قیمت روشن شوند:

1. تعداد داخلی و تماس هم‌زمان: امروز و دو سال آینده؛ ظرفیت دستگاه یا مجوز نرم‌افزار بر همین پایه انتخاب می‌شود.
2. نوع و تعداد خطوط بیرونی: خط آنالوگ، E1، سیم‌کارت یا SIP Trunk؛ این تعیین می‌کند چه گیت‌وی یا کارتی لازم است.
3. تعداد شعب و داخلی‌های دورکار: و اینکه شبکهٔ میان شعب کیفیت لازم برای صدا را دارد یا نه.
4. قابلیت‌های لازم: ضبط و مدت نگه‌داری آن، منوی گویا، صف، اتصال به CRM؛ برخی از این‌ها در محصولات تجاری مجوز جداگانه دارند.
5. نوع گوشی‌ها: گوشی کارشناسی، مدیریتی، تصویری یا بی‌سیم؛ معمولاً بخش بزرگی از هزینه همین گوشی‌هاست.
6. پشتیبانی و نگه‌داری: چه کسی سیستم را به‌روز نگه می‌دارد و در خرابی پاسخ می‌دهد.

اگر سیستم فعلی شما Elastix یا Issabel قدیمی است، مهاجرت به FreePBX را هم بررسی کنید.

پرسش‌های متداول

مرکز تلفن تحت شبکه چیست؟

مرکز تلفن تحت شبکه یا IP-PBX، سیستم تلفنی سازمان است که تماس‌ها را با پروتکل SIP روی شبکهٔ کامپیوتری برقرار می‌کند و قابلیت‌هایی مثل منوی گویا، صف، ضبط مکالمه و اتصال داخلی‌های شعب و دورکار را در یک نرم‌افزار ارائه می‌دهد.

سانترال تحت شبکه با مرکز تلفن تحت شبکه فرق دارد؟

نه. سانترال تحت شبکه، سانترال IP، مرکز تلفن VoIP و IP-PBX نام‌های مختلف یک سیستم هستند.

آیا با مرکز تلفن تحت شبکه می‌توان از خطوط شهری فعلی استفاده کرد؟

بله. خطوط آنالوگ با گیت‌وی یا کارت FXO، خطوط E1 با گیت‌وی دیجیتال و سیم‌کارت با گیت‌وی GSM به مرکز تلفن وصل می‌شوند؛ خطوط SIP مخابرات هم مستقیم به آن متصل می‌شوند.

گوشی‌های آنالوگ قدیمی را می‌توان روی IP-PBX استفاده کرد؟

بله، با گیت‌وی FXS یا آداپتور ATA؛ ولی برای استفاده از قابلیت‌هایی مثل نمایش وضعیت داخلی‌ها و دکمه‌های اختصاصی، گوشی IP مناسب‌تر است.

FreePBX رایگان است؟

هستهٔ FreePBX متن‌باز و رایگان است، ولی برخی ماژول‌های تجاری آن مجوز جداگانه دارند و نصب، امن‌سازی و نگه‌داری آن به تخصص فنی نیاز دارد.

مرکز تلفن ابری بهتر است یا داخلی؟

مرکز تلفن ابری راه‌اندازی سریع و هزینهٔ اولیهٔ کمتری دارد و برای تیم‌های کوچک و پراکنده مناسب است. برای سازمان‌هایی با داده‌های حساس، شعب زیاد روی شبکهٔ اختصاصی یا نیاز به یکپارچگی عمیق، استقرار داخلی معمولاً انتخاب بهتری است.